Khi tôi audit hợp đồng thông minh của một giao thức DeFi vào năm 2022, tôi phát hiện ra một điều kỳ lạ: dù mã nguồn được viết rất chặt chẽ, nhưng team lại dựa hoàn toàn vào một oracle giá chỉ hỗ trợ USDC. Khi tôi hỏi tại sao không tích hợp thêm DAI hay EURe, câu trả lời là 'không ai yêu cầu cả'. Câu chuyện đó bỗng nhiên quay trở lại với tôi khi đọc báo cáo mới nhất về thị phần thanh toán thẻ crypto: EURe, đồng stablecoin được kỳ vọng sẽ dẫn đầu nhờ khung pháp lý MiCA, chỉ còn chiếm vỏn vẹn 2%. Trong khi đó, USDC của Circle tiếp tục thống trị.
Để hiểu được bức tranh toàn cảnh, chúng ta cần nhìn vào cơ chế vận hành của một giao dịch thẻ crypto. Khi bạn swipe một chiếc thẻ Visa được hỗ trợ bởi USDC, dòng chảy diễn ra như sau: stablecoin được gửi vào một hợp đồng thông minh của nhà phát hành thẻ, sau đó được chuyển đổi qua fiat thông qua một đối tác ngân hàng, và cuối cùng là thanh toán qua mạng lưới Visa/Mastercard. Điểm yếu chết người nằm ở khâu chuyển đổi: nếu stablecoin không có thanh khoản sâu trên các sàn giao dịch hoặc không được các ngân hàng đối tác hỗ trợ, toàn bộ quy trình sẽ bị đình trệ.
Điều tinh tế (và đáng sợ) trong thiết kế này là sự phụ thuộc vào một mạng lưới các bên trung gian mà không ai trong số họ được kiểm soát bởi giao thức. Circle đã xây dựng một mạng lưới như vậy trong nhiều năm: họ có quan hệ đối tác ngân hàng tại Mỹ, châu Âu và châu Á, API tích hợp cho hàng trăm fintech, và quan trọng nhất, một đội ngũ pháp lý có thể xử lý các yêu cầu từ SEC. Monerium, nhà phát hành EURe, có một lợi thế pháp lý rõ ràng: họ là tổ chức tiền điện tử (EMI) được cấp phép tại Iceland và hoạt động dưới khung MiCA. Nhưng lợi thế đó không tự động biến thành thanh khoản hay mạng lưới đối tác.
Phần lớn phân tích sai về sự thống trị của USDC thường đổ lỗi cho 'sức mạnh của đồng đô la'. Insight ở cấp độ giao thức mà hầu hết mọi người bỏ lỡ là: vấn đề không nằm ở đồng tiền định danh, mà nằm ở khả năng tương tác và chuẩn hóa API. Circle đã đầu tư rất nhiều vào việc tạo ra một bộ API hoàn chỉnh cho phép bất kỳ nhà phát hành thẻ nào cũng có thể tích hợp USDC trong vài ngày, bao gồm cả quy trình KYC/AML tự động. Trong khi đó, việc tích hợp EURe thường đòi hỏi các thỏa thuận ngân hàng riêng lẻ và xử lý thủ công các giao dịch euro. Đây là một lợi thế công nghệ khó sao chép.
Hãy cùng trace execution path của một giao dịch EURe. Giả sử bạn muốn nạp EURe vào một thẻ crypto. Đầu tiên, bạn phải mua EURe từ một sàn giao dịch. Thanh khoản của EURe trên các sàn lớn như Binance hay Coinbase là rất mỏng so với USDC. Điều này dẫn đến trượt giá và phí cao. Tiếp theo, bạn gửi EURe đến địa chỉ hợp đồng của nhà phát hành thẻ. Hợp đồng này kiểm tra xem EURe có phải là token được hỗ trợ hay không, và nếu có, nó sẽ ghi nhận số dư. Vấn đề phát sinh khi nhà phát hành thẻ cần chuyển đổi EURe thành euro fiat để thanh toán cho merchant. Nếu ngân hàng đối tác của họ không hỗ trợ thanh toán euro từ Monerium, quy trình sẽ thất bại. Đây là một bottleneck mà code không thể giải quyết được.
Điều mà các dev không nói với bạn là: việc tạo ra một stablecoin dễ dàng, nhưng việc tạo ra một stablecoin có thể được sử dụng trong thanh toán thực tế là cực kỳ khó. Nó đòi hỏi bạn phải xây dựng cơ sở hạ tầng off-chain tương đương với một ngân hàng. Circle đã làm điều đó. Monerium thì chưa. Bằng chứng là con số 2% thị phần.
Từ góc nhìn phản trực giác, tôi cho rằng chính khung pháp lý MiCA lại là một rào cản vô hình đối với EURe. MiCA yêu cầu các stablecoin phải tuân thủ các quy định nghiêm ngặt về dự trữ và báo cáo. Điều này tạo ra một rào cản gia nhập cao, nhưng cũng khiến các nhà phát hành như Monerium tập trung quá nhiều vào việc 'đáp ứng quy định' thay vì 'xây dựng sản phẩm'. Điểm mù ở đây là: tuân thủ không phải là sản phẩm. Người dùng cuối không quan tâm EURe có giấy phép hay không, họ chỉ quan tâm nó có thể được sử dụng ở đâu và với chi phí bao nhiêu.
Nếu bạn đọc kỹ whitepaper của Monerium, bạn sẽ thấy họ tập trung vào tính minh bạch và tuân thủ. Nhưng không có một trang nào nói về chiến lược tăng trưởng thị phần hay kế hoạch tích hợp với các nhà phát hành thẻ. Đây là một sai lầm chiến lược. Trong một thị trường mà USDC đã có sẵn mạng lưới, việc cạnh tranh chỉ dựa trên 'tuân thủ tốt hơn' là không đủ. Bạn cần một lợi thế khác: phí thấp hơn, tốc độ nhanh hơn, hoặc một tính năng độc đáo nào đó. EURe không có điều đó.
Vậy, tương lai nào cho EURe? Nếu thị phần tiếp tục giảm, các nhà phát hành thẻ sẽ không còn động lực để hỗ trợ nó. Điều này tạo ra một vòng xoáy tiêu cực: ít người dùng hơn -> ít thanh khoản hơn -> ít tích hợp hơn -> ít người dùng hơn. 2% có thể là một điểm chết. Nếu Monerium không tìm ra cách để phá vỡ vòng xoáy này, EURe sẽ chỉ còn là một token kỷ niệm cho giấc mơ 'euro kỹ thuật số'.
Câu hỏi dành cho bạn là: liệu một stablecoin có thể tồn tại nếu nó không thể được sử dụng để mua một tách cà phê?
