Khi mọi người hỏi về AI, tôi hỏi về crypto: Câu chuyện của Liang Wenfeng và Yang Zhiping
Mở đầu bằng một câu hỏi giả định: Bạn nghĩ gì khi nghe đến cái tên Liang Wenfeng và Yang Zhiping? Cộng đồng AI Trung Quốc đang xoay quanh hai nhân vật này với một câu chuyện đầy kịch tính: “Liang Wenfeng không có cuộc sống, Yang Zhiping không có đường lui”. Nhưng với tư cách là một Crypto Sector Analyst đã 26 năm trong nghề, tôi không hỏi họ đang xây dựng mô hình gì. Tôi hỏi: Những narrative cá nhân này đang tạo ra tín hiệu gì cho thị trường crypto? Và liệu chúng ta có học được gì từ cách họ quản lý rủi ro và kỳ vọng không?
Hook – Sự kiện chuyển narrative
Giữa thị trường bear đang siết chặt, nơi thanh khoản rút dần khỏi những protocol non nớt, một câu chuyện bất ngờ đến từ ngành AI – nhưng nó mang DNA crypto rõ rệt. Hai startup AI hàng đầu Trung Quốc, DeepSeek (của Liang Wenfeng) và Moonshot AI (của Yang Zhiping), đã trở thành tâm điểm tranh luận không chỉ về công nghệ, mà còn về cách họ bán mình với nhà đầu tư. Liang Wenfeng – người sáng lập DeepSeek – được mô tả “không có cuộc sống”: làm việc 16 tiếng mỗi ngày, ngủ trong văn phòng, tập trung hoàn toàn vào thuật toán MoE. Yang Zhiping – người sáng lập Moonshot AI – bị gán nhãn “không có đường lui”: sau khi đặt cược toàn bộ vào khả năng xử lý siêu dài (200.000 token), anh phải đối mặt với áp lực cạnh tranh khốc liệt từ các ông lớn như Alibaba và Baidu.
Tôi đọc câu chuyện này và ngay lập tức thấy điểm tương đồng với crypto: những founder từng bị coi là “điên rồ” – từ Vitalik Buterin (đốt cháy tuổi trẻ với Ethereum) đến CZ (mất cả gia đình vì Binance) – chính là những người tạo ra narrative mạnh nhất. Nhưng liệu narrative “hy sinh” này có thực sự phản ánh giá trị kỹ thuật, hay chỉ là một lớp vỏ PR được dàn dựng để định giá cao hơn?
Context – Bối cảnh chu kỳ narrative
Trong thị trường crypto, narrative là vua. Một project có thể có công nghệ tốt nhất thế giới, nhưng nếu không có câu chuyện đủ mạnh, nó sẽ chết vì thiếu thanh khoản. Ngược lại, một meme coin với narrative “pepe đi làm” có thể tạo ra vốn hóa hàng trăm triệu. Điều tương tự đang xảy ra với AI: Liang và Yang đang bán một narrative về bản thân họ – sự cống hiến tuyệt đối và tình thế “bắt buộc phải thắng”.
DeepSeek nổi tiếng với chiến lược open-source và giá API rẻ bằng 1/100 GPT-4. Họ là “underdog” kỹ thuật, tập trung vào hiệu quả tham số. Moonshot AI lại chọn đường “super app” với khả năng xử lý văn bản dài, nhưng vấp phải sự cạnh tranh từ các gã khổng lồ công nghệ. Cả hai đều cần vốn khủng. Và để huy động vốn, họ tạo ra narrative cá nhân: Liang – kẻ khổ hạnh; Yang – con bạc liều mạng.
Nếu bạn là investor crypto, bạn sẽ nghĩ ngay đến: “Liệu có một tokenomics nào ẩn sau những câu chuyện này không?” Câu trả lời là có. Vì những founder này đang sử dụng chính bản thân mình như một “collateral” phi tài chính để thuyết phục nhà đầu tư VC rằng họ sẽ không bỏ cuộc. Giống như trong crypto, một nhà sáng lập đã stake toàn bộ thanh khoản cá nhân vào protocol của mình thường được đánh giá cao hơn.
Core – Cơ chế narrative + phân tích tâm lý
Từ góc nhìn kỹ thuật – xã hội, tôi phân tích hai cơ chế narrative chính:
1. Narrative “không có cuộc sống” của Liang Wenfeng
Trong giới crypto, có một thuật ngữ: “100% uptime”. Một validator chạy 24/7 mới đáng tin. Liang áp dụng điều đó vào bản thân. Bằng cách lan truyền thông tin rằng ông ta ngủ tại chỗ, không vợ con, không sở thích, DeepSeek gửi tín hiệu: đội ngũ này sẽ không bao giờ “offline”. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh AI cần vòng đời phát triển nhanh, nơi một ngày trì hoãn có thể khiến đối thủ vượt mặt. Nhưng từ phân tích kinh nghiệm của tôi, đây là một con dao hai lưỡi: một founder không có boundary dễ bị burn-out, và nếu ông ta gục ngã, toàn bộ startup sụp đổ. Trong crypto, chúng ta đã thấy nhiều dự án chết vì founder kiệt sức (ví dụ: Wolf Game, một số dự án GameFi). Do đó, tôi đặt câu hỏi: thanh khoản tinh thần của Liang có bền vững không, hay nó đang che giấu sự thiếu hụt một đội ngũ vận hành mạnh?
2. Narrative “không có đường lui” của Yang Zhiping
Yang Zhiping đã đưa toàn bộ số tiền huy động được vào một canh bạc duy nhất: khả năng xử lý ngữ cảnh siêu dài. Anh không có kế hoạch B. Trong crypto, điều này được gọi là “full send” – tất tay vào một pool thanh khoản. Nếu thắng, anh sẽ trở thành huyền thoại; nếu thua, anh mất tất cả. Nhưng với tư cách một nhà phân tích, tôi thấy một vấn đề: “không có đường lui” thường là dấu hiệu của thiếu sự đa dạng hóa chiến lược. Các protocol DeFi thành công nhất (như Uniswap, Aave) đều có nhiều kịch bản dự phòng. Yang đang chịu áp lực từ VC muốn thấy ROI nhanh, và có thể đã bị ép vào thế “all-in”. Điều này tạo ra rủi ro cao: nếu Trung Quốc tung ra quy định hạn chế AI, hoặc một đối thủ nào đó copy tính năng của họ (Baidu đã làm), Moonshot AI sẽ không kịp xoay chuyển.
3. So sánh với crypto narratives
Hãy nhìn vào cách Vitalik Buterin xây dựng narrative. Vitalik không bao giờ nói “tôi không có cuộc sống”. Anh ta nói về tầm nhìn dài hạn, về phi tập trung, về việc xây dựng một hệ thống không cần đến anh. Đó là một narrative mạnh hơn nhiều vì nó mang tính bền vững. Ngược lại, Liang và Yang đang bán một narrative dựa trên sự hy sinh cá nhân – một chiến lược ngắn hạn. Nếu bạn đầu tư vào một AI startup dựa trên cảm xúc thương hại, bạn rất dễ bị kẹt khi founder đó đổi ý hoặc kiệt sức.
Contrarian – Góc nhìn phản trực giác
Chỗ này mới thú vị. Khi mọi người khen ngợi “không có cuộc sống” như một tín hiệu cống hiến, tôi thấy đó là một cái bẫy: nó làm lu mờ sự thiếu hụt cơ cấu tổ chức. DeepSeek có ít nhân viên hơn nhiều so với các đối thủ, và nếu Liang ngã, không có ai thay thế. Tương tự, “không có đường lui” nghe có vẻ quả cảm, nhưng thực chất là một chiến thuật yếu ớt để che giấu sự thiếu khả năng thích ứng. Trong thị trường bear của crypto, những dự án sống sót luôn có chiến lược dự phòng – từ việc cắt giảm chi phí đến pivot sang mảng mới. Yang không có pivot nào cả, anh ta đang cưỡi một con sóng duy nhất.
Một phản trực giác khác: những narrative anh hùng này thường được đầu tư bởi VC đang cố gắng định giá cao để thoát hàng. Có thể những câu chuyện về sự hy sinh được dàn dựng để tạo ra FOMO cho các nhà đầu tư muộn. Hãy nhìn FTX: Sam Bankman-Fried từng được ca ngợi là “thiên tài làm việc 20 giờ mỗi ngày”, nhưng cuối cùng đó chỉ là mặt nạ cho sự lừa đảo. Tôi không nói Liang và Yang gian lận, nhưng tôi nói rằng narrative hy sinh không phải là chỉ số tin cậy.
Takeaway – Câu chuyện tiếp theo
Vậy đối với nhà đầu tư crypto, takeaway là gì?
Đừng mua vào một câu chuyện dựa trên sự hy sinh của founder. Hãy mua vào câu chuyện dựa trên tính bền vững của hệ thống. Liang Wenfeng và Yang Zhiping có thể thành công hoặc thất bại, nhưng điều đó không quan trọng. Quan trọng là bạn hiểu rằng narrative cá nhân có thể bị thổi phồng đến mức nào. Trong thị trường crypto, tôi đã thấy hàng tá dự án chết vì founder “làm việc không ngừng nghỉ” rồi đột ngột ra đi vì kiệt sức. Hãy nhìn vào cơ cấu quản trị, vào tokenomics, vào kế hoạch dự phòng – đó mới là những tín hiệu thực sự.
Cuối cùng, tôi để lại một câu hỏi: khi thị trường AI của Trung Quốc sụp đổ do cạnh tranh quá mức, ai sẽ là người có lối thoát? Người có “cuộc sống” hay người có “đường lui”? Câu trả lời sẽ nằm ở các chỉ số on-chain – nhưng lần này, on-chain của họ là chính sức khỏe tinh thần của chính họ.
