Khi bạn nhìn vào mã nguồn của các giao thức DeFi thành công, bạn sẽ thấy một điều: chúng được xây dựng trên những quy tắc bất biến, minh bạch đến từng dòng code. Không có chỗ cho sự mơ hồ. Ngược lại, hãy nhìn vào FIFA – một tổ chức phi lợi nhuận với ngân sách hàng tỷ đô, đang cố gắng thực hiện một giao dịch trị giá 2000 tỷ USD bằng cách bán cổ phần trong công ty con thương mại của mình, FFE (FIFA Financial Entity). Sự tương phản này không chỉ là về công nghệ, mà là về triết lý quản trị.
Hãy bắt đầu với sự kiện: FIFA, dưới sự lãnh đạo của Gianni Infantino, muốn thành lập FFE để nắm giữ toàn bộ quyền thương mại của World Cup – bản quyền truyền hình, tài trợ, vé. Sau đó, họ sẽ bán 49% cổ phần của FFE cho các nhà đầu tư tư nhân, với mức định giá lên tới 2000 tỷ USD. Số tiền này, theo Infantino, sẽ được dùng để ‘đầu tư cho bóng đá toàn cầu’. Nhưng bản chất của giao dịch này là gì?
Về mặt kỹ thuật, đây là một quá trình ‘token hóa’ tài sản vật lý. Bạn đang lấy một thứ vô hình – quyền tổ chức World Cup – và cắt nó thành các phần có thể giao dịch được. Nhưng không giống như một DAO (Tổ chức Tự trị Phi tập trung) nơi các quy tắc được viết bằng code và thực thi tự động, FFE sẽ được điều hành bởi một hội đồng quản trị bao gồm các đại diện của FIFA và các nhà đầu tư như Joshua Kushner và JPMorgan. Sự tập trung quyền lực này là gót chân Achilles của toàn bộ kế hoạch.
Tại sao UEFA, liên đoàn bóng đá châu Âu, lại phản đối dữ dội? Bởi vì họ nhìn thấy những gì sẽ xảy ra. Khi bạn thực sự hiểu điều này cho phép điều gì – cho phép các nhà đầu tư bên ngoài có tiếng nói trong việc World Cup nên được tổ chức như thế nào, bản quyền nên được bán cho ai, và giá vé nên là bao nhiêu – bạn sẽ thấy đó là một sự vi phạm trực tiếp vào tinh thần của ‘thể thao vì cộng đồng’. Đây không chỉ là một cuộc chiến pháp lý; đó là một cuộc chiến về giá trị.
Phân tích sâu hơn, lịch sử commit của FIFA kể một câu chuyện khác. Tổ chức này đã từng bị hủy hoại bởi các vụ bê bối tham nhũng vào năm 2015. Giờ đây, họ đang cố gắng tạo ra một cấu trúc pháp lý phức tạp để ‘hợp pháp hóa’ việc thương mại hóa tài sản công. Các luật sư của họ sẽ lập luận rằng việc này tuân thủ luật Hiệp hội Thụy Sĩ. Nhưng liệu nó có phù hợp với các nguyên tắc quản trị mà một tổ chức phi lợi nhuận nên tuân theo? Bản chất không thể ngăn cản của sự đổi mới trong lĩnh vực tài chính là nó luôn tìm cách vượt qua các ranh giới pháp lý. FIFA đang làm điều đó, nhưng với một cái giá đạo đức rất lớn.
Các giá trị khiến điều này đáng xây dựng – đối với các nhà đầu tư như Kushner – là lợi nhuận. Họ không quan tâm đến việc phát triển bóng đá trẻ ở châu Phi hay xây dựng sân vận động ở châu Mỹ Latinh. Họ muốn một tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR) hấp dẫn. Điều này đồng nghĩa với việc FFE sẽ phải tìm mọi cách để tối đa hóa doanh thu: tăng số trận đấu, đẩy giá vé lên cao, và bán bản quyền truyền hình cho các đài trả tiền. Người hâm mộ, những người thực sự tạo nên giá trị của World Cup, sẽ phải trả giá.
Đây là điểm mù của kế hoạch này. Sự đổi mới không cần phép có nghĩa là bất kỳ ai cũng có thể thử nghiệm các mô hình kinh doanh mới. Nhưng khi tài sản đó là một di sản văn hóa toàn cầu, trách nhiệm giải trình phải đi kèm với sự đổi mới. FIFA đang thiếu hoàn toàn một cơ chế để đảm bảo rằng các quyết định của FFE sẽ phục vụ lợi ích của bóng đá, chứ không chỉ là lợi nhuận của cổ đông. Một DAO cho World Cup, nơi người hâm mộ có quyền biểu quyết về các vấn đề chính, sẽ là một giải pháp thú vị. Nhưng đó là một giấc mơ xa vời trong thế giới của Infantino.
Cuộc chiến pháp lý tiếp theo sẽ diễn ra tại Tòa án Trọng tài Thể thao (CAS) hoặc Tòa án Liên bang Thụy Sĩ. UEFA sẽ lập luận rằng việc bán FFE vi phạm các nguyên tắc cơ bản của Hiệp hội FIFA, yêu cầu một cuộc bỏ phiếu siêu đa số tại Đại hội FIFA. Đây là một vụ kiện có thể kéo dài nhiều năm. Khi bạn lột từng lớp ra, rủi ro cốt lõi không phải là việc bán tài sản, mà là sự thiếu minh bạch và cơ chế kiểm soát trong quá trình ra quyết định của FIFA.
Tôi đã theo dõi các vụ kiện tương tự trong lĩnh vực blockchain. Ví dụ, cuộc chiến giành quyền kiểm soát DAO của The DAO đã dẫn đến một hard fork của Ethereum. Trong trường hợp này, một ‘hard fork’ của FIFA – nơi UEFA và các liên đoàn khác tách ra để thành lập một giải đấu cạnh tranh – là một kịch bản có thể xảy ra. Nhưng điều đó sẽ hủy hoại World Cup như chúng ta biết.
Vậy, câu hỏi đặt ra là: Liệu chúng ta có sẵn sàng chấp nhận một ‘World Cup được quản lý bởi các nhà đầu tư’ hay không? Đối với tôi, với tư cách là một người theo chủ nghĩa phi tập trung, câu trả lời là không. Sức mạnh của blockchain không chỉ nằm ở việc tạo ra các công cụ tài chính mới, mà còn ở việc tạo ra các hệ thống quản trị minh bạch và có trách nhiệm giải trình. FIFA có thể học hỏi từ điều đó trước khi quá muộn.
