Trong bảy ngày qua, tôi theo dõi một bản tin không thuộc về crypto: InMobi, 'kỳ lân' quảng cáo di động đầu tiên của Ấn Độ, đang chuẩn bị IPO với mức định giá 4-6 tỷ USD. Đối với một người đã dành gần hai thập kỷ trong lĩnh vực công nghệ, đây không chỉ là một thương vụ tài chính – nó là tấm gương phản chiếu sự bất lực của mô hình quảng cáo tập trung. Và chính sự bất lực đó mở ra cánh cửa cho Web3.
InMobi thành lập năm 2007, từng là niềm tự hào của hệ sinh thái khởi nghiệp Ấn Độ. Họ xây dựng mạng lưới quảng cáo trên thiết bị di động, kết nối nhà phát triển ứng dụng với nhà quảng cáo. Nhưng bức tranh hôm nay khác xa so với thời hoàng kim. Google và Meta kiểm soát hơn 60% thị trường quảng cáo số toàn cầu. InMobi, dù có thế mạnh ở thị trường mới nổi, vẫn bị kẹp giữa 'gọng kìm' của hai gã khổng lồ. Việc họ chọn IPO tại Ấn Độ sau khi tái đăng ký từ Singapore cho thấy một chiến lược 'về nước' – tận dụng làn sóng chủ quyền dữ liệu.
Nhưng tôi không viết để phân tích báo cáo tài chính. Tôi muốn nhìn vào cốt lõi: mô hình quảng cáo tập trung đang tự đào mồ chôn mình. Các nền tảng như InMobi thu thập dữ liệu người dùng từ hàng trăm nghìn ứng dụng, xây dựng hồ sơ hành vi, rồi bán lại cho nhà quảng cáo. Người dùng không nhận được gì ngoài quyền riêng tư bị xâm phạm. Các nhà phát triển phụ thuộc vào SDK của bên thứ ba, mất kiểm soát dữ liệu và doanh thu. Chính sách IDFA của Apple và kế hoạch loại bỏ cookie của Google đang siết chặt cổ họng các trung gian quảng cáo – InMobi chỉ là một trong số hàng trăm nạn nhân.
Hãy nhìn vào con số: InMobi muốn huy động 1 tỷ USD. Nhưng nếu so sánh với The Trade Desk (định giá hơn 30 tỷ USD) hay AppLovin (khoảng 20 tỷ USD), mức định giá 4-6 tỷ USD của InMobi dường như khiêm tốn. Tại sao? Bởi các nhà đầu tư nhận ra rằng lợi thế cạnh tranh của InMobi – mối quan hệ với nhà phát triển ở thị trường mới nổi – đang bị xói mòn bởi sự trỗi dậy của TikTok Ads và Amazon Ads. Trong thế giới Web2, không có 'vùng đất an toàn' cho bên thứ ba; bạn chỉ có thể là người dẫn đầu hoặc bị nuốt chửng.
Từ góc nhìn của một người từng lạc lối trong ICO và chứng kiến sự sụp đổ của DeFi, tôi thấy ở InMobi một câu chuyện quen thuộc: sự lý tưởng hóa về một nền tảng trung gian 'công bằng' bị đè bẹp bởi thực tế tập trung hóa. InMobi từng hứa hẹn một 'cách mạng quảng cáo di động', nhưng cuối cùng vẫn là một doanh nghiệp phụ thuộc vào ống dẫn dữ liệu từ các tập đoàn lớn. Nếu họ thực sự đặt quyền riêng tư và công bằng lên hàng đầu, họ đã xây dựng trên blockchain từ năm 2018.
Đây là điểm tôi muốn đưa ra một góc nhìn phản trực giác: IPO của InMobi không phải là dấu hiệu của sức mạnh, mà là tiếng chuông cảnh tỉnh cho toàn bộ ngành AdTech tập trung. Các nhà đầu tư mua cổ phiếu InMobi thực chất đang đặt cược rằng 'cái cũ' vẫn có thể cạnh tranh với 'cái mới'. Nhưng họ quên rằng chính sự khan hiếm dữ liệu và chi phí trung gian đang thúc đẩy các nhà phát triển tìm đến giải pháp phi tập trung. Các giao thức như The Graph (dữ liệu truy vấn phi tập trung), Ocean Protocol (chia sẻ dữ liệu có thưởng) hay thậm chí là các nền tảng quảng cáo dựa trên blockchain như Brave Ads hoặc AdEx đang cung cấp một mô hình nơi người dùng được trả tiền cho dữ liệu của họ và nhà phát triển giữ lại 100% doanh thu từ quảng cáo tích hợp.
Tôi đã từng tham gia một dự án NFT có tên ArtBlocks vào năm 2021, nơi tôi học được rằng giá trị văn hóa không đến từ đầu cơ mà từ việc trao quyền cho người sáng tạo. Nguyên tắc tương tự áp dụng cho quảng cáo: hãy trao quyền cho người dùng và nhà phát triển, thay vì để một trung gian hút máu cả hai phía. InMobi IPO là một cơ hội để chúng ta đặt câu hỏi: Tại sao chúng ta vẫn chấp nhận một hệ thống nơi 80% giá trị quảng cáo bị các nền tảng tập trung chiếm đoạt, trong khi người tạo nội dung và người dùng chỉ nhận được mảnh vụn?
Về mặt kỹ thuật, InMobi có thể tồn tại thêm một thập kỷ nữa nhờ thị trường Ấn Độ và Đông Nam Á. Nhưng nếu nhìn vào bức tranh lớn, cuộc chơi của họ giống như một 'trận đánh cuối cùng' trước khi nhường chỗ cho các giao thức quảng cáo phi tập trung. Khi mà chi phí trung gian cho một lần hiển thị quảng cáo trên mạng tập trung có thể lên tới 30-40%, trong khi trên blockchain chỉ là vài cent phí gas cho một smart contract, lợi thế kinh tế sẽ sớm nghiêng về phía Web3. Đặc biệt trong thị trường giảm hiện tại, các dự án DeFi và NFT đang tìm kiếm nguồn doanh thu bền vững – quảng cáo phi tập trung chính là mảnh ghép còn thiếu.
Hãy nhìn vào dữ liệu on-chain: số lượng ví tương tác với các giao thức quảng cáo Web3 đã tăng 200% trong năm qua, dù thị trường chung giảm. Các quỹ đầu tư mạo hiểm như Multicoin và a16z đã rót hàng trăm triệu USD vào lĩnh vực này. Điều này cho thấy dòng vốn thông minh đang dịch chuyển khỏi mô hình trung gian tập trung – InMobi có thể là một trong những 'kỳ lân' cuối cùng của Web2 được IPO trước khi làn sóng Web3 cuốn trôi.
Tôi không khuyên bạn bán cổ phiếu InMobi (nếu bạn có), nhưng tôi khuyên bạn hãy dành thời gian tìm hiểu về cách các giao thức như AdEx hay Hivemapper xây dựng nền tảng quảng cáo dựa trên cơ chế đồng thuận. Chúng không hoàn hảo, nhưng chúng có một thứ mà InMobi không bao giờ có: sự tin tưởng từ cộng đồng. Và trong kỷ nguyên dữ liệu cá nhân trở thành quyền cơ bản, sự tin tưởng đó là tài sản quý giá nhất.
Kết lại, InMobi IPO là một sự kiện lớn, nhưng nó giống một bản tang ca cho mô hình cũ hơn là một khúc khải hoàn. Tôi sẽ theo dõi xem liệu họ có dám tiết lộ trong hồ sơ IPO rằng 'rủi ro chính là sự trỗi dậy của quảng cáo phi tập trung' hay không. Nếu họ không làm, đó là dấu hiệu cho thấy ngay cả ban lãnh đạo cũng không tin vào tương lai của chính mình. Còn với chúng ta, những người đã chứng kiến sự trỗi dậy của Bitcoin từ đống tro tàn của cuộc khủng hoảng tài chính 2008, đây là lúc để đầu tư vào một hệ thống thực sự thuộc về người dùng.
