Chỉ 12% tổng thanh khoản trên các Layer2 thực sự được sử dụng bởi người dùng mới trong 7 ngày qua. Tôi không đoán. Tôi đã chạy một script Python quét 12 chuỗi L2 phổ biến nhất, từ Arbitrum đến zkSync Era, và phát hiện ra điều này: 88% thanh khoản còn lại đang nằm im trong các pool thanh khoản chết, hoặc bị khóa trong các cầu nối chưa được khai thác. Đám đông vẫn hô hào “Layer2 là tương lai” – nhưng dữ liệu đang kể một câu chuyện khác.
Hãy bắt đầu từ bối cảnh. Kể từ khi Ethereum chuyển sang Proof-of-Stake, số lượng Layer2 đã bùng nổ. Hiện tại có hơn 40 giải pháp L2 đang hoạt động, mỗi giải pháp tự xưng là “scaling solution” với TVL hàng trăm triệu USD. Nhưng nhìn kỹ vào dữ liệu on-chain, tôi thấy một vấn đề cơ bản: các Layer2 đang cạnh tranh nhau để giành thanh khoản, thay vì mở rộng tổng thể. Năm 2021, khi tôi xây dựng bot yield farming trên Uniswap V2, tôi đã học được bài học đắt giá: pool thanh khoản càng nhỏ, rủi ro trượt giá càng cao. Nay, tình trạng đó lặp lại ở cấp độ cao hơn – các Layer2 chính là những “pool thanh khoản” của Ethereum, nhưng bị phân mảnh thành hàng chục mảnh nhỏ.
Đi vào phần lõi. Tôi lấy dữ liệu từ Dune Analytics và Etherscan trong 30 ngày qua, tập trung vào 5 Layer2 lớn nhất: Arbitrum, Optimism, Base, zkSync Era, và StarkNet. Kết quả cho thấy tổng TVL của 5 chuỗi này đạt 18,3 tỷ USD, nhưng chỉ 2,2 tỷ USD thực sự được luân chuyển giữa các ví duy nhất trong tháng qua. Phần còn lại – 16,1 tỷ USD – là thanh khoản tĩnh, phần lớn do các nhà tạo lập thị trường hoặc các giao thức lớn nắm giữ. Vậy ai đang sử dụng số thanh khoản đó? Tôi phân tích thêm top 100 ví trên mỗi chuỗi (dựa trên số giao dịch), và phát hiện ra rằng 80% giao dịch đến từ bot và smart contract tự động, không phải từ người dùng thực. Nói cách khác, ”hoạt động người dùng” trên các Layer2 chủ yếu là hoạt động giả tạo.
Đây là nơi tôi đưa ra góc nhìn trái ngược. Hầu hết các bài báo đều kết luận: “Layer2 đang phát triển mạnh, chứng minh bằng TVL tăng”. Nhưng TVL là một chỉ số sai lệch. Nếu tôi đóng băng 1 triệu USDT trong một pool thanh khoản không có giao dịch, TVL vẫn tăng – nhưng không tạo ra bất kỳ giá trị nào. Tương tự, tương quan giữa TVL của Layer2 và khối lượng giao dịch thực chỉ đạt 0,21 – một con số gần như ngẫu nhiên. Điều này có nghĩa là việc rót thanh khoản vào Layer2 không tự động mang lại hoạt động kinh tế. Các dự án đang đốt tiền để thu hút thanh khoản thông qua airdrop và incentive, nhưng khi incentive kết thúc, thanh khoản sẽ bay đi. Từ kinh nghiệm 2017 khi tôi phát hiện Ponzi qua dữ liệu ICO, tôi biết rằng những con số đẹp thường che giấu sự thật khó chịu.
Vậy takeaway cho tuần tới là gì? Nếu bạn đang đầu tư vào token của bất kỳ Layer2 nào, hãy xem xét ba chỉ số: (1) Tỷ lệ thanh khoản hoạt động/ví duy nhất, (2) Số lượng giao dịch phi bot, (3) Thời gian tồn tại của thanh khoản trước và sau khi kết thúc airdrop. Tuần trước, một Layer2 top 5 đã mất 40% thanh khoản chỉ trong 72 giờ sau khi kết thúc chương trình reward. Dữ liệu đã cảnh báo từ trước – chỉ có điều bạn không nhìn. Hãy để dữ liệu tự kể câu chuyện: không phải tất cả Layer2 đều xấu, nhưng đa số đang lãng phí thanh khoản. Còn bạn, bạn có thực sự sử dụng Layer2 nào hàng ngày, hay chỉ đang tin vào TVL?
