Bạn đã bao giờ nghe câu chuyện về một startup, sau khi triển khai chatbot AI, thay vì sa thải nhân viên, lại bắt đầu tuyển dụng thêm một đội ngũ mới để quản lý và tối ưu hóa chatbot đó chưa?
Điều này nghe có vẻ phản trực giác, nhưng nó đang diễn ra ở nhiều nơi. Một nghiên cứu mới đây từ Ramp Economics Lab đã thách thức trực tiếp nỗi sợ hãi lớn nhất của thời đại chúng ta: AI sẽ cướp mất việc làm của con người. Bằng cách khảo sát 21,559 doanh nghiệp Mỹ, họ phát hiện ra rằng các công ty được xếp loại là 'người áp dụng AI nặng ký' đã tăng tổng số nhân viên lên 10.2% trong vòng hai năm. Đặc biệt, các vị trí đầu vào, thường bị coi là dễ bị thay thế nhất, lại tăng đến 12%.
Một con số đẹp, một câu chuyện truyền cảm hứng. Nhưng với tư cách là một người đã chứng kiến quá nhiều chu kỳ công nghệ đến rồi đi trong cộng đồng blockchain, tôi biết rằng những con số vĩ mô thường che giấu một sự thật sâu sắc hơn. Điều này giống như việc nhìn vào tổng giá trị tài sản (TVL) của một giao thức DeFi mà không xem xét cơ cấu thanh khoản hay rủi ro hợp đồng thông minh bên trong. Nó chỉ là bề nổi của tảng băng.
Vậy, câu chuyện thực sự đằng sau con số 10% đó là gì?
Trước hết, hãy đặt nó trong một bối cảnh rộng hơn. Hầu hết các phân tích đều có một 'góc khuất' về mặt phương pháp luận. Trong trường hợp này, việc Ramp Economics Lab - một công ty tài chính doanh nghiệp, chứ không phải một viện nghiên cứu lao động độc lập - thực hiện nghiên cứu này, đặt ra một câu hỏi về lợi ích tiềm ẩn. Nếu bạn là một công ty bán giải pháp số hóa cho doanh nghiệp, bạn có lẽ sẽ muốn kể một câu chuyện về 'sự tăng trưởng' hơn là về 'sự thay thế'. Đó là điều tự nhiên, nhưng nó đòi hỏi chúng ta phải đọc kết quả với một con mắt phê phán.
Cũng giống như trong thị trường giảm năm 2022, tôi đã thấy quá nhiều dự án 'proof-of-stake' hùng hồn tuyên bố bảo vệ người dùng, nhưng khi nhìn vào on-chain, bạn mới thấy sự tập trung quyền lực thực sự. Nghiên cứu này cũng vậy, nó cho chúng ta thấy một 'bức tranh toàn cảnh' về tăng trưởng, nhưng lại bỏ qua chi tiết về 'cơ cấu' của sự tăng trưởng đó. Hai công ty cùng tăng 10% nhân sự, nhưng một công ty có thể đang thuê thêm nhân viên chăm sóc khách hàng để xử lý các vấn đề mà AI tự động hóa ban đầu đã gây ra, trong khi công ty kia đang thuê thêm kỹ sư AI để xây dựng sản phẩm thế hệ tiếp theo. Cả hai đều là 'tăng trưởng', nhưng bản chất hoàn toàn khác nhau.
Hãy nhìn vào sự tương đồng với câu chuyện của chính tôi. Năm 2020, tôi thành lập nhóm học DeFi với 300 người. Khi đó, chúng tôi đều nghĩ rằng việc giới thiệu giao thức mới sẽ tự động mang lại lợi nhuận. Nhưng hóa ra, điều cốt lõi không phải là bản thân giao thức, mà là cộng đồng hỗ trợ, kiến thức mà mọi người chia sẻ, và sự tin tưởng lẫn nhau. AI cũng vậy. Việc áp dụng AI không phải là chìa khóa. Chìa khóa là cách bạn tổ chức lại quy trình làm việc của mình để AI thực sự trở thành một 'đồng nghiệp' chứ không phải một 'cỗ máy cắt giảm chi phí'.
Các doanh nghiệp đang tăng nhân sự vì họ đang tái cấu trúc. Họ không chỉ đơn giản là thêm AI vào các quy trình hiện có. Họ đang thiết kế lại toàn bộ bộ máy. Họ cần người để đào tạo AI, để kiểm tra và giám sát đầu ra của AI, để đảm bảo tính tuân thủ và đạo đức, và để làm những việc mà AI vẫn còn yếu: tư duy chiến lược, sáng tạo đột phá và xây dựng mối quan hệ. Các vị trí 'đầu vào' tăng 12% không phải vì công việc trở nên dễ dàng hơn, mà vì bản chất của 'đầu vào' đã thay đổi. Một thực tập sinh ngày nay có thể cần phải biết cách sử dụng các prompt AI hiệu quả và phân tích dữ liệu cơ bản, thay vì chỉ đơn thuần là nhập dữ liệu.
Đây là góc nhìn phản trực giác: AI không giết chết việc làm; nó đang giết chết các phiên bản cũ, đơn điệu của việc làm. Nó đang tạo ra một cuộc 'di cư' về kỹ năng. Những người lao động có khả năng thích ứng, học cách cộng tác với AI, sẽ thấy cơ hội của họ được mở rộng. Nhưng những người bám vào những kỹ năng cũ, dễ bị thay thế, sẽ phải đối mặt với một thực tế khó khăn.
Tôi đã thấy điều tương tự trong thế giới blockchain. Khi NFT ra đời, ai cũng nghĩ nó sẽ thay thế các nghệ sĩ. Nhưng điều thực sự xảy ra là sự xuất hiện của một hệ sinh thái mới: nghệ sĩ số, lập trình viên smart contract, người quản lý cộng đồng, chuyên gia thị trường. Nó không giết chết nghệ thuật; nó đã định nghĩa lại nó.
Vậy, câu hỏi đặt ra cho chúng ta không phải là 'Liệu AI có lấy mất việc của tôi không?', mà là 'Làm thế nào tôi có thể trở thành người mà AI cần để hoàn thành công việc tốt hơn?'. Đối với các nhà lãnh đạo doanh nghiệp, câu hỏi là 'Làm thế nào chúng ta có thể tái cấu trúc tổ chức của mình để AI không chỉ là một công cụ tiết kiệm chi phí, mà là một đòn bẩy cho sự sáng tạo và tăng trưởng của con người?'.
Con số 10% tăng trưởng việc làm là một tín hiệu tích cực. Nó cho thấy rằng, ít nhất là trong ngắn hạn và với các doanh nghiệp có đủ nguồn lực, AI không phải là kẻ hủy diệt. Nhưng đừng để con số đó ru ngủ bạn. Hãy nhìn vào bức tranh lớn hơn: một cuộc tái cấu trúc lao động sâu sắc đang diễn ra. Cộng đồng, sự thấu cảm và khả năng thích ứng là những vũ khí tối thượng của con người trong kỷ nguyên mới. Đầu tư vào chúng, chứ không phải chạy trốn khỏi AI, mới là chìa khóa cho tương lai.
