Hồi tháng 5 năm 2024, một câu hỏi duy nhất từ bàn giao dịch của Goldman Sachs đã làm rung chuyển cộng đồng tài chính: "Khi nào đợt bán tháo cổ phiếu Hàn Quốc mới dừng lại?" . KOSPI đã kích hoạt 7 lần ngắt mạch trong năm, một con số mà bản thân nó đã là một tín hiệu cảnh báo đỏ. Với tư cách là một kiểm toán viên bảo mật DeFi, tôi không thể không nhìn thấy sự tương đồng giữa cuộc khủng hoảng thanh khoản này và một cuộc tấn công vào một giao thức tài chính phi tập trung.
7 lần ngắt mạch không đơn thuần là biến động thị trường. Đó là một sự kiện mà tính thanh khoản đã biến mất, và cơ chế định giá thị trường đã sụp đổ. Trong blockchain, điều này tương tự như một giao thức AMM bị tấn công bởi một cuộc tấn công thanh khoản lớn, nơi mà nhà tạo lập thị trường rút lui và giá trị tài sản giảm mạnh không thể kiểm soát. Câu hỏi từ Goldman Sachs, với tông giọng “thất vọng”, không chỉ là một câu hỏi về thị trường; nó là một lời thú nhận về sự bất lực của các tổ chức lớn trong việc dự đoán điểm dừng của một cuộc khủng hoảng. Trong các cuộc kiểm toán của mình, tôi thường xuyên thấy điều này: các nhóm phát triển tin rằng họ có thể kiểm soát rủi ro, nhưng thực tế, họ chỉ đang mù quáng trước những lỗ hổng trong logic cốt lõi.
Hãy nhìn vào bối cảnh giao thức. KOSPI, với tỷ lệ sở hữu nước ngoài cao, hoạt động giống như một giao thức DeFi mở. Sự phụ thuộc vào dòng vốn nước ngoài tạo ra một điểm tập trung rủi ro. Một khi niềm tin bị lung lay, dòng vốn này rút lui ồ ạt, gây ra hiệu ứng domino. Tôi nhớ lại cuộc kiểm toán năm 2020 của mình cho Uniswap v2. Khi tôi phân tích công thức x*y=k, tôi thấy rằng các lỗi làm tròn khi thêm hoặc rút thanh khoản có thể ảnh hưởng đến 0,1% độ chính xác cho nhà cung cấp thanh khoản. Nghe có vẻ nhỏ, nhưng trong một thị trường thanh khoản lớn, nó có thể tạo ra chênh lệch giá đáng kể, giống như cách mà sự rút lui của các nhà đầu tư nước ngoài tạo ra chênh lệch giá trong KOSPI. Sự khác biệt là, trong DeFi, lỗi này có thể được vá bằng một thay đổi thuật toán. Trong thị trường chứng khoán, lỗi này là một phần của cấu trúc thị trường phi tập trung hóa không hoàn hảo.
Phân tích cốt lõi của tôi tập trung vào một khái niệm mà tôi gọi là "độ tin cậy tái tạo được" trong logic thanh khoản. Trong kiểm toán DeFi, một kết luận chỉ có giá trị nếu nó có thể được tái tạo bởi bất kỳ ai có quyền truy cập vào mã nguồn và môi trường thử nghiệm. Cuộc khủng hoảng KOSPI, với 7 lần ngắt mạch, cho thấy một mô hình tương tự: mỗi lần ngắt mạch là một sự kiện “có thể tái tạo” khi thị trường đạt đến một ngưỡng cụ thể. Goldman Sachs' đặt câu hỏi “Khi nào đợt bán tháo dừng lại?” cho thấy họ không thể tái tạo một mô hình dự đoán thành công. Lý do là vì các yếu tố cơ bản (địa chính trị, chu kỳ bán dẫn) không phải là các biến số duy nhất. Yếu tố chính là lòng tin, một biến số vô hình và khó định lượng, giống như một lỗ hổng trong hợp đồng thông minh chỉ được kích hoạt bởi một đầu vào không mong đợi.
Từ góc nhìn phản trực giác, tôi cho rằng các nhà đầu tư đang đánh giá thấp khả năng phục hồi của thị trường Hàn Quốc nhưng lại đánh giá quá cao khả năng phục hồi của các giao thức DeFi. Nghe có vẻ mâu thuẫn. Thị trường truyền thống có các cơ chế can thiệp (chẳng hạn như Ngân hàng trung ương Hàn Quốc) có thể bơm thanh khoản. Trong DeFi, “code is law” có nghĩa là không có cơ quan trung ương để giải cứu. Tuy nhiên, chính sự khan hiếm các lựa chọn can thiệp trong DeFi lại làm cho nó trở nên minh bạch hơn. Một cuộc tấn công có thể được phân tích, hiểu và vá. Trong khi đó, cuộc khủng hoảng KOSPI đang diễn ra trong một môi trường “hộp đen” với các biến số (quyết định chính trị, tâm lý đám đông) khó mô hình hóa hơn nhiều so với một smart contract. Điều này càng khẳng định quan điểm của tôi: "Code is law" không hoạt động trong governance DAO vì quyền nâng cấp smart contract luôn nằm trong tay vài admin multi-sig. Tương tự, quyền quyết định số phận của KOSPI không nằm trong tay nhà đầu tư, mà nằm trong tay một vài tổ chức và chính phủ.
Kết luận của tôi: Sự kiện KOSPI là một dạng “stress test” thực tế cho lý thuyết thanh khoản trong cả tài chính truyền thống và DeFi. Nó cho thấy rằng, bất kể công nghệ có tinh vi đến đâu, yếu tố con người - lòng tin, sự hoảng loạn - vẫn là rủi ro lớn nhất. Câu hỏi thực sự không phải là “Khi nào đợt bán tháo dừng lại?”, mà là “Liệu chúng ta có xây dựng được một hệ thống mà ở đó sự hoảng loạn không thể gây ra tổn thất không thể phục hồi?” . . Trong DeFi, câu trả lời nằm ở việc thiết kế các giao thức có khả năng chịu đựng các cú sốc thanh khoản, như các pool thanh khoản với các cơ chế rút tiền trơn tru. Trong thế giới truyền thống, câu trả lời vẫn còn ở phía trước. Và tôi, với tư cách là một kỹ sư bảo mật, tiếp tục viết các bài phân tích về tính khả tái tạo của rủi ro, bởi vì một hệ thống an toàn không phải là một hệ thống không có lỗ hổng, mà là một hệ thống mà các lỗ hổng có thể được phát hiện và vá trước khi chúng gây ra thiệt hại không thể khắc phục.
