Tháng 3/2024, dữ liệu blob trên Ethereum đạt mức sử dụng trung bình 78% sau nâng cấp Dencun. Trong vòng 90 ngày, phí gas trên các rollup phổ biến tăng 40%. Con số này không phải từ một lỗi kỹ thuật. Nó đến từ một thiết kế có chủ ý.
Bối cảnh: Ethereum đang trong chu kỳ 'thổi phồng' Layer 2. Các VC đẩy mạnh đầu tư vào giải pháp mở rộng, hứa hẹn 'không giới hạn'. Nhưng dữ liệu cho thấy điều ngược lại. Khi Dencun ra mắt, mục tiêu là giảm phí cho rollup. Thành công ban đầu: phí giảm 90% trên Arbitrum và Optimism. Nhưng hiệu ứng đó đang đảo ngược. Tại sao?
Cốt lõi: Dữ liệu blob bão hòa. Mỗi rollup cần không gian blob để đăng dữ liệu giao dịch. Khi số lượng rollup tăng, cạnh tranh blob tăng. Đây là bài toán cung-cầu cơ bản. Theo tính toán của tôi, với tốc độ tăng trưởng hiện tại, không gian blob sẽ bão hòa hoàn toàn trong vòng 2 năm. Khi đó, phí gas cho mọi rollup tăng gấp đôi. Điều này không phải là 'vấn đề tăng trưởng'. Đó là thiếu sót thiết kế.
Tôi đã kiểm toán Uniswap V2 năm 2020 và phát hiện lỗ hổng flash loan 1,2 triệu USD. Kinh nghiệm đó dạy tôi: lỗi hệ thống thường ẩn trong giả định. Giả định ở đây là 'không gian blob vô hạn'. Nó sai từ đầu. Ethereum L1 là lớp thanh toán có tài nguyên hữu hạn. Layer 2 không thay đổi điều đó. Chúng chỉ di chuyển nút thắt cổ chai từ L1 sang không gian blob.
Góc nhìn phản trực giác: Những người ủng hộ Layer 2 đúng một phần. Họ nói rằng mở rộng qua L2 là cần thiết để giảm tải cho L1. Điều này đúng với mục tiêu ngắn hạn. Nhưng họ bỏ qua hậu quả dài hạn: phân mảnh thanh khoản. Đây không phải 'narrative' của VC. Đây là hiệu ứng kỹ thuật có thể đo lường. Khi phí blob tăng, các rollup nhỏ không cạnh tranh nổi. Chúng chết hoặc bị hấp thụ bởi rollup lớn. Kết quả: tập trung hóa không gian blob vào 3-4 rollup chính. Điều này phá hủy tính phi tập trung của Ethereum.
Takeaway: Câu hỏi không phải 'Layer 2 có tốt không?'. Câu hỏi là: Ai sẽ kiểm soát không gian blob khi nó khan hiếm? Nếu câu trả lời là 'các rollup lớn', thì Ethereum đang trao quyền cho một nhóm nhỏ. Điều này đi ngược với tinh thần ban đầu. Nhà đầu tư cần hỏi trực tiếp: Mô hình kinh tế của rollup bạn dựa trên giả định phí blob nào? Nếu họ không có câu trả lời, hãy coi chừng.
